LOON OP ZAND – Donderdag 21 mei was het de dag van Natura 2000, het Europese netwerk van ruim 27 duizend beschermde natuurgebieden. Ook in de Langstraatregio liggen twee van deze gebieden: De Loonse en Drunense Duinen & Leemkuilen en De Langstraat. Vooral de Loonse en Drunense Duinen zijn geliefd bij wandelaars en natuurliefhebbers. Toch gaat het achter de schermen al jaren niet goed met dit unieke landschap.
Boswachter Irma de Potter van Natuurmonumenten benadrukt dat het gebied niet zomaar bijzonder is. Het behoort tot de laatste actieve stuifzandlandschappen van Europa. Nederland kende in de negentiende eeuw nog zo’n 80 duizend hectare stuifzand, daar is nu minder dan 1.500 hectare van over. “De natuur die je hier vindt is op Europese schaal zeldzaam,” zegt De Potter. “Juist omdat er zo weinig stuifzand meer is, staan de soorten die ervan afhankelijk zijn enorm onder druk.”
Stikstof
Het stuifzand is kwetsbaar en verandert snel. Als het zand niet meer vrij kan bewegen, verdwijnen de planten en dieren die hier hun bestaan vinden. Volgens De Potter is vooral stikstof de grote boosdoener. “Stikstof werkt als mest in een gebied dat van nature heel arm is. Daardoor groeien soorten als het Pijpenstrootje razendsnel en ontstaat er een dun laagje algen dat zandkorrels aan elkaar plakt. Dan verstuift het zand niet meer.”
Verdroging
Naast stikstof speelt verdroging een steeds grotere rol. Onder het stuifzand hoort een bepaalde grondwaterspiegel te staan, maar die daalt als het grondwater voor landbouw en industrie wordt gebruikt. Langdurige droogte speelt hier ook een rol in. “Het gebied lijkt droog, maar het heeft wel degelijk een stabiel grondwaterpeil nodig. Als dat wegvalt, verdwijnen ook de soorten die afhankelijk zijn van die vochtige overgangen,” legt De Potter uit.
Bezoekers
De recreatiedruk vormt een derde bedreiging. De duinen trekken jaarlijks miljoenen bezoekers. Dat zorgt voor verstoring van kwetsbare broedvogels zoals de nachtzwaluw, veldleeuwerik en boompieper. Sommige soorten zijn al verdwenen. Natuurmonumenten onderzoekt nu samen met Sovon of wandelroutes kunnen worden verlegd om rustgebieden te vergroten.
Maatregelen
Volgens De Potter is er maar één echte manier om het tij te keren: de stikstofuitstoot moet bij de bron omlaag, vooral direct rond Natura 2000-gebieden. “Je kunt herstellen tot je erbij neervalt, maar zolang de oorzaak niet wordt aangepakt, blijf je dweilen met de kraan open." Daarnaast wordt gewerkt aan een betere waterhuishouding en aan het aantrekkelijker maken van het landschap buiten het natuurgebied. Dat moet niet alleen de natuur versterken, maar ook recreanten beter spreiden.
De Potter ziet kansen in de samenwerking binnen het Van Gogh Nationaal Park, waar wordt gewerkt aan een groener, kleinschaliger landschap met houtwallen, heggen en bloemrijke akkerranden. “Als het buitengebied weer aantrekkelijker wordt, profiteert de natuur binnen én buiten het gebied."
