DE LANGSTRAAT - Het aantal monden dat gevoed moet worden door de voedselbanken in Nederland stijgt. Dat blijkt uit het recente jaarverslag van Voedselbanken Nederland over 2025. Voedselbanken geven gratis eten aan mensen die in armoede leven en het tijdelijk niet meer redden. Vorig jaar kregen 155.600 mensen hulp. Dat is een stijging van ruim zeven procent ten opzichte van het jaar daarvoor.
Volgens cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) leven meer dan een half miljoen mensen in ons land onder de armoedegrens. Na vijf jaar daling neemt de armoede nu weer toe. Toch weet ruim zeventig procent van deze groep de weg naar hulp niet te vinden, vaak door schaamte en angst. Die landelijke stijging en de bijbehorende zorgen zien we ook duidelijk terug in onze eigen Langstraat regio.
Steeds meer aanmeldingen in de regio
In Heusden kloppen steeds meer mensen aan voor hulp. Coördinatoren Ilse en Ine zien wekelijks in hun hele werkgebied rondom Den Bosch 575 huishoudens. Specifiek uit de gemeente Heusden maken gemiddeld 135 huishoudens, ofwel zo'n 360 monden, gebruik van de voedselbank. Deze toename komt door de opgelopen rekeningen tijdens de energiecrisis na corona en doordat de organisatie de buurten actiever benadert. Ook in Waalwijk groeit de groep. Daar helpt de voedselbank momenteel 81 gezinnen, wat neerkomt op ruim 230 monden. Volgens Anne-Mieke, vicevoorzitter en verantwoordelijk voor communicatie, groeit dit aantal wekelijks doordat de dagelijkse kosten voor mensen blijven stijgen. Ze is hier duidelijk over: "Op dit moment komen er iedere week gezinnen bij. Bij alle Voedselbanken overigens".
Diezelfde stijging is te zien in Dongen, waar de lokale voedselbank eveneens razendsnel groeit. Voorzitter Monique zag het aantal aanmeldingen oplopen van zo'n twintig in de eerste helft van 2025 naar maar liefst 122 gezinnen nu, goed voor 339 monden. "We zijn pas in januari 2025 gestart, dus we kunnen nog niet echt vergelijken met voorgaande jaren", vertelt ze. Wel merkt ze dat de toename deels komt door gestegen kosten voor boodschappen, zorg en energie. Mensen weten de weg nu beter te vinden via sociale media, doorverwijzingen en positieve ervaringen, al baart de financiële nood grote zorgen.
In de gemeente Loon op Zand is de situatie net iets anders. Daar voedt de organisatie nu 75 monden. Bestuurslid Loes legt uit: "Het aantal schommelt. We zien geen explosieve groei, maar de problematiek van de gezinnen die we ondersteunen wordt vaak wel complexer. Stijgende kosten van levensonderhoud, hoge woonlasten en onverwachte financiële tegenslagen maken dat sommige huishoudens langdurig ondersteuning nodig hebben".
Een heel diverse groep mensen
De mensen die in de Langstraat regio aankloppen voor voedselhulp vormen een erg gevarieerde groep. In Loon op Zand gaat het om alleenstaanden, gezinnen met kinderen, nieuwkomers en mensen die door uiteenlopende omstandigheden tijdelijk financieel vastlopen. Ook in Dongen is de groep ontzettend divers. Daar zien ze veel alleenstaande ouderen die moeten rondkomen van enkel een AOW en een klein pensioen. Tegelijkertijd kloppen er werkende tweeverdieners aan die in de knel komen met de hoge kosten voor kinderopvang. Daarnaast helpt de voedselbank in Dongen veel grote gezinnen met een verblijfsstatus die door een taalachterstand lastig aan een baan komen én jongeren en ouderen die kampen met mentale of fysieke problemen.
In Heusden omschrijft de organisatie de groep als: "Alleenstaande ouders, jongvolwassenen en langdurige zieken". In Waalwijk ziet Anne-Mieke dat de aanloop erg breed is. ''Het gaat om eigenlijk alle doelgroepen, hoewel we zien dat er de laatste tijd weer meer buitenlandse mensen met grote gezinnen zich melden.'' Toch bereiken de voedselbanken lang niet iedereen die deze hulp eigenlijk hard nodig heeft.
Schaamte als grootste drempel
Monique geeft aan dat een onderzoek vanuit de gemeente Dongen laat zien dat daar tussen de zeshonderd á zevenhonderd gezinnen op of onder de armoedegrens leven. Met 122 klanten bereikt de voedselbank dus nog lang niet iedereen. Vaak speelt schaamte een grote rol en vinden mensen het erg moeilijk om om hulp te vragen. Een andere groep wordt niet bereikt, omdat ze simpelweg niet weten dat de voedselbank bestaat of hoe ze zich kunnen aanmelden. Om die reden zoekt de voedselbank in Dongen actief contact met organisaties die kunnen signaleren en doorverwijzen.
Ook in Loon op Zand is men ervan overtuigd dat de verborgen armoede veel groter is dan het aantal huishoudens dat zich nu meldt. Ook daar is schaamte, samen met onwetendheid over het recht op voedselhulp, de belangrijkste drempel.
In Waalwijk is de situatie vergelijkbaar; daar leven volgens Anne-Mieke meer dan 1500 mensen in armoede. Naast de schaamte en onwetendheid speelt daar sterk de gedachte dat men het zelf nog wel redt. Volgens de organisatie helpt het enorm als iemand de eerste keer met de hulpvrager meegaat, waarna het traject soepel verloopt.
Ook in Heusden is de groep mensen die recht heeft op hulp groter dan de groep mensen die er gebruik van maakt. Naast schaamte en de angst om naar instanties te stappen, vormt de afstand tot de voedselbank en het dure openbaar vervoer daar een extra struikelblok.
Tekorten en donaties
In grote lijnen krijgen de voedselbanken in de regio nog voldoende voedsel binnen om hun huidige klanten te helpen, maar er zijn wel uitdagingen. In Loon op Zand merken ze dat de aanvoer vanuit supermarkten de afgelopen jaren is afgenomen. Daardoor is de organisatie sterker afhankelijk geworden van donaties, inzamelacties en aanvullende inkoop. Er is daar soms een tekort aan verse producten zoals zuivel, kaas, boter, eieren, groente en fruit.
In Dongen hebben ze over het algemeen genoeg aanbod, maar ze zouden graag meer variatie uitdelen. Vooral vlees en gevogelte zijn schaars, terwijl de klanten daar juist veel behoefte aan hebben. Ook producten als vis, dierenvoeding, koffiepads en grote maten luiers ontbreken vaak.
In Heusden proberen ze altijd zoveel mogelijk gezond eten volgens de Schijf van Vijf mee te geven, maar dat lukt door het seizoensaanbod niet elke week. Ze komen daar soms juist essentiële, lang houdbare producten zoals pasta en rijst tekort. De voedselbak in Waalwijk krijgt nog genoeg binnen, vaak dankzij een groot lokaal aanbod dat ze gratis mogen ophalen. Wel zien ze dat de aanvoer op landelijk niveau echt minder wordt en missen ze ook weleens zuivel of, zoals recent, aardappelen. Om alle klanten nu en in de toekomst goed te kunnen blijven bedienen, is de juiste steun cruciaal.
Een duidelijke boodschap voor de overheid
De voedselbanken hebben dan ook een heldere oproep aan de lokale gemeentes en de overheid. In Dongen hopen ze dat de gemeente hen blijft zien als een belangrijke voorziening die zorgt voor de inwoners met een structureel te laag inkomen. Ze nemen de gemeente immers veel werk uit handen. Hoewel de samenwerking in Dongen dankzij korte lijntjes een jaarlijkse subsidie al heel goed verloopt, zou de voedselbank nog graag ondersteund worden bij hun hoge kosten voor afvalverwerking en logistiek.
In Heusden roept de organisatie op om niet aanbodgericht, maar klantgericht te denken, juist omdat hun doelgroep vaak met argwaan en angst naar de overheid kijkt. De boodschap vanuit Waalwijk klinkt stevig: "Heb juist aandacht voor de mensen in armoede. Als je die helpt, help je de hele gemeente. De nieuwe coalitie in deze gemeente heeft bijna alles wat met sociaal en armoede te maken heeft, geschrapt. Een onbegrijpelijke keuze. Dat is echt een letterlijke verarming van onze stad". In Loon op Zand vraagt men de overheid om vooral te blijven investeren in het voorkomen van armoede, zodat mensen met financiële problemen op tijd bereikt worden. Aan de inwoners geven zij mee om niet te lang te wachten met het vragen van hulp, want daar is niets om je voor te schamen.
Klaar voor de groei, maar de roep om verandering blijft
Al met al kunnen de voedselbanken uit de Langstraat de stijging van het aantal klanten nog goed opvangen, al gaat dat niet vanzelf. In Loon op Zand benadrukken ze dat dit voornamelijk te danken is aan hun onmisbare krachten. "Dankzij onze vrijwilligers lukt dat op dit moment. Wel blijven voldoende vrijwilligers, voedsel en donaties belangrijk", legt de organisatie uit. Daar voegen ze aan toe: "Wij vinden het belangrijk dat niemand in onze gemeente zonder voldoende voedsel hoeft te zitten. Tegelijk zien we liever dat mensen zo snel mogelijk weer zonder onze hulp verder kunnen".
Ook in de omliggende gemeenten kijken ze serieus naar de toekomst. In Heusden houdt de organisatie rekening met een aanhoudende groei: "We zijn voorbereid op een grotere groep mensen, gezien de landelijke politiek en de oorlog in Iran". In Dongen bekijken ze de ontwikkelingen eveneens met gemende gevoelens. Zij laten hierover weten: "We zijn blij dat zoveel mensen ons weten te vinden. We proberen mensen actief te bereiken door zichtbaar te zijn op sociale media en ook samen te werken met organisaties die mensen naar ons kunnen doorverwijzen. De stijging van dagelijkse kosten is wel zorgelijk en brengt veel mensen in financiële problemen". Vanuit Waalwijk klinkt tot slot de sterke wens om mensen in nood daadwerkelijk over de drempel te helpen: "Wij hopen dat mensen zich melden en boodschappen komen doen. Voedsel is een primaire behoefte en nodig om te kunnen functioneren".
De gezamenlijke boodschap van deze lokale voedselbanken in de Langstraat is luid en duidelijk: er is dringend behoefte aan een overheid die de drempels verlaagt, minder ingewikkelde regels oplegt en vooral denkt vanuit klantgericht maatwerk. Alleen op die manier kunnen alle mensen in de Langstraat bereikt worden die deze hulp op dit moment zo ontzettend hard nodig hebben.
Tot die tijd blijven de organisaties zich onvermoeibaar inzetten, al vatten de coördinatoren Ilse en Ine hun echte missie treffend samen: "Het liefst zouden we niet nodig zijn, maar dat gaat niet gebeuren".
