LOON OP ZAND - De toekomst van Loon op Zand als zelfstandige gemeente staat ter discussie. Het is zelfs een stelling die de gemeentelijke kieswijzer heeft gehaald: kan Loon op Zand zelfstandig blijven? Langstraat Media vroeg het de zittende partijen.
Gemeenten krijgen er steeds meer taken van het Rijk bij: van duurzaamheid en woningbouw tot jeugdzorg. Ondertussen bewijst Brabant dat herindelingen geen theoretisch scenario zijn: Oirschot en Best werken al aan hun gezamenlijke toekomst als Best-Oirschot.
GemeenteBelangen – Autonomie behouden
Als het aan GemeenteBelangen ligt, blijft loon op Zand voorlopig nog zelfstandig. GemeenteBelangen benadrukt dat Loon op Zand een zelfstandige, financieel gezonde gemeente moet blijven, met focus op eigen kracht en regionale samenwerking. De partij verwijst naar het Berenschot-rapport van maart 2021, dat suggesties deed voor mogelijke vormen van samenwerking, maar stelt dat dit nog onderzocht moet worden. Volgens de partij biedt de huidige meerjarenbegroting en de versterking van het ambtelijk apparaat voldoende aanleiding om de zelfstandigheid niet ter discussie te stellen.
“Uitgangspunt blijft dat de kwaliteit van de dienstverlening aan onze burgers, bedrijven en verenigingen goed moet zijn en blijven tegen een schappelijke prijs,” zegt de partij. De raad heeft samen met de ambtelijke organisatie criteria ontwikkeld om jaarlijks te meten of de gemeente zelfstandig kan blijven. Deze meetbare indicatoren worden vanaf 2027 in de jaarrekening opgenomen, zodat de raad kan monitoren of Loon op Zand in staat is zijn kerntaken, zoals jeugdzorg, woningbouw en onderwijsvoorzieningen, adequaat uit te voeren.
Samenwerking met buurgemeenten in de Langstraat en het Hart van Brabant wordt gezien als middel om taken efficiënter en goedkoper uit te voeren, maar altijd met behoud van de eigen identiteit. “Daar zal GemeenteBelangen de komende raadsperiode aan meewerken en voor strijden,” benadrukt de partij. Voor hen draait het om autonomie én effectieve dienstverlening, niet om een directe fusie.
Toekomstig KLM – Onafhankelijk rapport 2027
De partij Toekomstig KLM is 2021 juist opgericht vanwege dit onderwerp, naar aanleiding van het Berenschot-rapport Bestuurlijke Toekomst. De conclusie van dit rapport was ‘niets doen is geen optie’ Vier scenario’s werden toen geschetst: zelfstandig blijven met maatregelen, bestuurlijke fusie, ambtelijke fusie of netwerkgemeente worden. Volgens Toekomstig KLM is er sindsdien weinig vooruitgang geboekt door politieke verdeeldheid.
“Het proces is eigenlijk al begonnen met het opnemen van objectieve meetgegevens door de accountant in onze jaarrekening,” zegt lijsttrekker Marten Krikken. Medio 2027 moet een onafhankelijk evaluatierapport beschikbaar zijn. Over een mogelijke fusie en met welke steden of dorpen dan, zegt de partij voorzichtig: “Het is niet aan Toekomstig KLM om hierin een keuzevoorkeur te hebben. Maar in het voorkomende geval van bestuurlijke samenwerking ligt aansluiting bij een grotere gemeente het meest voor de hand.”
Krikken benadrukt hoe belangrijk het onderwerp voor de partij is: “Onze partij is er voor opgericht! De afgelopen vier jaar is er gezaaid. In de komende vier jaren gaan wij oogsten.’’
VVD – Zelfstandig blijven
De VVD in Loon op Zand benadrukt dat de gemeente zelfstandig moet blijven. “Er zijn geen financiële of operationele aanleidingen om hier anders over te denken,” stelt fractievoorzitter Michel Verhoeven, tevens voorzitter van de raadswerkgroep Bestuurlijke Toekomst. Tegelijkertijd erkent de VVD dat politieke keuzes nodig kunnen zijn als het Rijk ingrijpt in het gemeentefonds: “Wij zijn wel realistisch, wanneer men in Den Haag besluit te snijden in het gemeentefonds moeten we, soms wel pijnlijke, keuzes maken.”
De partij wijst op de huidige samenwerking met buurgemeenten in de Langstraat en de regio Hart van Brabant, die goed verloopt. Ook wordt er structureel gemonitord via een dashboard van de raadswerkgroep Bestuurlijke Toekomst. “Op dit moment zien wij nog geen aanleiding om de zelfstandigheid ter discussie te stellen,” zegt de VVD. Het dashboard meet vier domeinen: tevredenheid van inwoners en bedrijven, robuustheid van de organisatie, financiën en taakuitvoering. “Het is uiteindelijk een politieke afweging of deze cijfers leiden tot een discussie over de zelfstandigheid.”
De VVD benadrukt dat Loon op Zand al jaren met het onderwerp bezig is en met dit dashboard “voorop loopt” in Nederland. Het instrument moet helpen om objectief te kijken naar de bestuurlijke toekomst van de gemeente. “Wij hopen dat met de evaluatie van de opgestelde indicatoren rust komt,” concludeert de partij, terwijl het onderwerp voorlopig jaarlijks terugkeert in de financiële jaarrekening.
CDA – Erkent vraagstukken maar bij voorkeur zelfstandigheid
Het CDA Loon op Zand zet in op een zelfstandige gemeente, maar erkent dat er grote vraagstukken aankomen. “Inwoners van onze gemeente verdienen een eerlijk en betrouwbaar toekomstperspectief. Daarom houden we continu een vinger aan de pols, zodat we kunnen bijsturen waar dat nodig is.” De partij heeft vertrouwen in de ambtelijke organisatie, mede door de recent ingevoerde nieuwe structuur, en wijst op de verbeterde financiële situatie van de gemeente. Samenwerking met andere gemeenten blijft een optie: “Het brengen en halen van kennis en kunde in de regio is voor het CDA Loon op Zand altijd een optie.”
Over de uitvoerbaarheid van gemeentelijke taken zegt de partij: “Wij denken dat onze gemeente in staat is om in de toekomst, voor zover dat te overzien is, de meeste taken adequaat uit te voeren.” Wel wijst het CDA op mogelijke obstakels zoals de noodzaak van betrokkenheid van inwoners, financiële beperkingen en het vinden van goed personeel. Samenwerking in de regio kan hierbij een aanvulling bieden.
Voor fusie of samenwerking wil het CDA een open vizier houden. “Het hoeven niet per se buurgemeenten te zijn, maar gemeenten in de regio liggen het meest voor de hand.” Een nieuw onafhankelijk onderzoek ziet de partij niet als prioriteit: “Het geld dat daarmee zou zijn gemoeid kan beter worden besteed aan andere zaken die belangrijk zijn voor onze inwoners.” Het CDA benadrukt dat de bestaande meetpunten in de gemeenteraad en ambtelijke organisatie voldoende basis bieden om de zelfstandigheid jaarlijks te monitoren en bij te sturen.
Pro3 - Zelfstandig blijven maar ook blijven evalueren
Ook Pro3 ziet geen aanleiding om de zelfstandigheid van Loon op Zand ter discussie te stellen. Volgens lijsttrekker Louis Laros is de gemeente momenteel sterk genoeg om haar taken uit te voeren.
“Op dit moment ziet Pro3 een gemeente die toekomstbestendig is, veel ambities en een eigen karakter heeft. Vanuit de kleinschaligheid en nabijheid van de omvang die de gemeente nu heeft zien wij voordelen om zelfstandig te zijn. Financieel gezien hebben we de komende jaren ruimte om ambities waar te maken en zijn we een gezonde gemeente. Wat ons betreft blijft Loon op Zand dus zelfstandig.”
Volgens de partij kan de gemeente haar taken, zoals jeugdzorg, woningbouw en duurzaamheid, ook in de toekomst blijven uitvoeren, mede door samenwerking met andere gemeenten. “Voor sommige onderwerpen werken we goed samen met gemeentes om ons heen, zoals bij de uitvoering van de participatiewet met Waalwijk en Heusden en op het gebied van Jeugdzorg met elf gemeenten in Hart van Brabant. Dat moeten we blijven doen.”
Een gemeentelijke fusie is voor Pro3 op dit moment niet aan de orde. De partij ziet meer waarde in regionale samenwerking dan in bestuurlijke herindeling. “Een fusie is voor ons niet aan de orde, daarover criteria vastleggen dus ook niet. Wij geloven in een zelfstandige gemeente met een eigen cultuur en identiteit, zolang we de uitdagingen van de toekomst realistisch en positief blijven oppakken.”
Ook een nieuw onderzoek naar de bestuurlijke toekomst is volgens Pro3 niet nodig. “Dat is niet nodig. We hebben dit in 2020 al laten doen door Beerenschot en daar heeft de gemeenteraad een duidelijk besluit over genomen: We blijven zelfstandig en investeren in het toekomstbestendig maken van onze gemeente en onze gemeentelijke organisatie.”
De partij benadrukt wel dat de gemeente zichzelf moet blijven evalueren. Zoals afgesproken bij het eerdere onderzoek wordt jaarlijks gekeken of Loon op Zand sterk genoeg blijft om zelfstandig te functioneren.
